જાણો ગરુડ પુરાણ વિશે કેટલીક અજાણી વાતો…

Spread the love

ગરુડ પુરાણ એ હિન્દુ ધર્મના પ્રખ્યાત ધાર્મિક ગ્રંથો માનું એક છે. ‘સનાતન ધર્મ’માં વૈષ્ણવ સંપ્રદાયથી સંબંધિત’ ગરુડ પુરાણમને ‘મરણ પછી મુક્તિ આપવાનું માનવામાં આવે છે. તેથી જ સનાતન હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુ પછી ‘ગરુડ પુરાણ’ સાંભળવાની જોગવાઈ છે. અઢાર પુરાણોમાં ‘ગરુડ મહા પુરાણ’ નું વિશેષ મહત્વ છે. કારણ કે તેના ભગવાનને વિષ્ણુ પોતે જ માનવામાં આવે છે, તેથી જ તે વૈષ્ણવ પુરાણ છે.

ગરુડ પુરાણ મુજબ આપણને આપણા જીવનમાં આપણી ક્રિયાઓનું ફળ મળે છે, પરંતુ આપણે મરી ગયા પછી પણ આપણી ક્રિયાઓના સારા અને ખરાબ પરિણામો મળે છે. આ કારણોસર, ઘરના કોઈ સભ્યના મૃત્યુ પછી આ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની તક નિર્ધારિત કરવામાં આવી હતી, જેથી તે સમયે આપણે જન્મ અને મૃત્યુથી સંબંધિત તમામ સત્ય જાણી શકીએ….

વાસ્તવિક હકીકત એ છે કે ‘ગરુડ પુરાણ’ ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિનું વિગતવાર વર્ણન આપે છે. વિષ્ણુના ચોવીસ અવતારોનું વર્ણન આ પુરાણમાં ‘શ્રીમદ્ ભાગવત’માં મળે છે તે જ રીતે મળે છે. શરૂઆતમાં, મનુ સર્જનનું મૂળ, ધ્રુવ પાત્ર અને બાર આદિત્યની કથા પ્રાપ્ત થાય છે. તે પછી, સૂર્ય અને ચંદ્ર ગ્રહોના મંત્ર, શિવ-પાર્વતી મંત્ર, ઇન્દ્રને લગતા મંત્ર, સરસ્વતીના મંત્ર અને નવ શક્તિઓનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

‘ગરુડ પુરાણ’ માં ઓગણીસ હજાર શ્લોકો કહેવામાં આવ્યા છે, પરંતુ વર્તમાન સમયે માત્ર સાત હજાર શ્લોકો ઉપલબ્ધ છે. આ પુરાણ બે ભાગમાં વહેંચાયેલા છે. પ્રથમ ભાગમાં વિષ્ણુની ભક્તિ અને ઉપાસનાની પદ્ધતિઓનો ઉલ્લેખ છે અને મૃત્યુ પછી ઘણી વાર ‘ગરુડ પુરાણ’ સાંભળવાની જોગવાઈ છે. બીજા ભાગમાં, ‘પ્રાતકલ્પ’ નું વિગતવાર વર્ણન કરતા, ત્યાં વિવિધ જીવાણુઓમાં સજીવના પતનનો અહેવાલ છે.

આમાં માણસના મૃત્યુ પછી તેની ગતિ કેટલી છે, તે કેવા પ્રકારનાં જીવનમાં જન્મે છે, કેવી રીતે યોનિમાર્ગથી મુક્ત થઈ શકે છે, શ્રાદ્ધ અને પિતૃ કર્મ કેવી રીતે કરવો અને નરકના દુ: ખમાંથી મુક્તિ કેવી રીતે મેળવી શકાય છે. વગેરે વિષયોનું વિગતવાર વર્ણન મળે છે.

આ પુરાણમાં મહર્ષિ કશ્યપ અને તક્ષક નાગ વિશે એક સુંદર કથા છે. જ્યારે રાજા પરીક્ષિત ને ઋષિના શ્રાપથી તક્ષક નાગ કરડવા જઇ રહ્યો હતો, ત્યારે તે માર્ગમાં કશ્યપ ઋષિને મળ્યો. તક્ષકે બ્રાહ્મણને વેશપલટો કરીને પૂછ્યું કે “તમે આવી ઉતાવળમાં ક્યાં જાઓ છો ?” આ અંગે કશ્યપે કહ્યું કે “તક્ષક નાગ મહારાજ પરીક્ષિતને કરડવા જઈ રહ્યો છે. હું તેની ઝેરી અસરને દૂર કરીશ અને ફરીથી જીવન આપીશ.”

આ સાંભળીને તક્ષકે પોતાનો પરિચય આપ્યો અને પાછા ફરવા કહ્યું. કારણ કે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેની ઝેરી અસરને કારણે આજદિન સુધી બચી શક્યો ન હતો. ત્યારે ઋષિ કશ્યપે કહ્યું કે- “તે રાજા પરીક્ષિતની ઝેરી અસરને તેના મંત્ર શક્તિથી દૂર કરશે.” આના પર તક્ષકે કહ્યું કે – “જો આ જ સ્થિતિ છે તો તમે આ વૃક્ષને ફરી લીલો કરી બતાવો. હું તેને કરડીને ભસ્મ કરી દઈશ.” તક્ષક નાગે તરત જ તેની ઝેરની અસરને કારણે નજીકમાં આવેલા એક ઝાડનું ભસ્મ કર્યું.

આના પર ઋષિ કશ્યપે તે ઝાડની રાખ એકઠી કરી અને મંત્ર ફૂંક્યો. પછી તક્ષકે આશ્ચર્ય સાથે જોયું કે તે રાખમાંથી કળી નીકળી છે અને તે જોતાં જ તે લીલીછમ થઈ ગઈ છે. આશ્ચર્યચકિત તક્ષકે ઋષિને પૂછ્યું- “તમે શા માટે રાજાનું ભલું કરવા જઈ રહ્યા છો?” ઋષિએ જવાબ આપ્યો કે તેને ત્યાંથી પૈસા મળશે. આના પર તક્ષકે તેને ધારણા કરતા વધારે પૈસા આપીને પરત મોકલી દીધા. ગરુડ પુરાણમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે- “કશ્યપ ઋષિ નો આ પ્રભાવ ‘ગરુડ પુરાણ’ સાંભળવા થી હતો.”

આ પુરાણમાં નીતિના સાર, આયુર્વેદ, ગયા તીર્થના મહાત્મ્ય, શ્રાદ્ધ પદ્ધતિ, દશાવતાર ચરિત્ર અને સૂર્ય-ચંદ્ર વંશની વિગતો વિગતવાર પ્રાપ્ત થાય છે. વચ્ચે, કેટલાક અન્ય વંશનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત ગરુડી વિદ્યા મંત્ર પાખી ૐ સ્વાહા અને ‘વિષ્ણુ પાંજર સ્તોત્ર’ નું વર્ણન પણ ઉપલબ્ધ છે. ‘ગરુડ પુરાણ’ વિવિધ રત્ન અને મણી નું વિગતવાર વર્ણન કરે છે.

આ સાથે જ્યોતિષ, સમુદ્ર શાસ્ત્ર, સાપ, ધર્મ શાસ્ત્ર, વિનાયક શાંતિ, વર્ણાશ્રમ ધર્મ પ્રણાલી, વિવિધ ઉપવાસ, ઉપવાસ, સંપૂર્ણ અષ્ટંગયોગ, પતિવ્રત ધર્મ મહાત્મ્ય, જપ-તપ-કીર્તન અને પૂજા વિધાનનો પણ વિગતવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ પુરાણની ‘પ્રેત કલ્પ’માં પાંત્રીસ પ્રકરણો છે, જે હિંદુઓના સનાતન ધર્મમાં સૌથી વધુ પ્રચલિત છે.

આ પાંત્રીસ અધ્યાયમાં, યમલોક, પ્રેતલોક અને પ્રેત યોનિ શા માટે પ્રાપ્ત થાય છે તેનું વિગતવાર વર્ણન, દાન મહિમા, પ્રેત યોનિમાંથી બચવાનાં ઉપાય, ધાર્મિક વિધિઓ અને શ્રાદ્ધ કર્મ વગેરે વિશે વિગતવાર વર્ણવેલ છે. આ બધી બાબતો મૃત્યુ પામનાર વ્યક્તિના પરિવાર પર ઊંડી અસર કરે છે. પુરાણો અનુસાર, મૃત વ્યક્તિની સદગતિ અને મુક્તિ માટે, પુરાણ વિધાન અનુસાર ઘણાં દાન આપવા તૈયાર છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *